1 . መግቢያ

 2. የተከናወኑ ግቦች እና ዋና ዋና ተግባራት

     2.1 የሥነምግባር ትምሀርትን ማስፋፋት

     2.2 የሙስና መከላከልና ምርምርን በተመለከተ የተከናወኑ ተግባራት

     2.3 የሙስና ወንጀልን የመመርመር ሥራ

     2.4 በሙስና ወንጀል የተጠረጠሩትን መክሰስ

     2.5 የማስፈፀም አቅም ግንባታ

     2.6 ሌሎች ተግባራት

 3.  ybjT x-”qM

 4. ያጋጠሙ ችግሮችና የተወሰዱ የመፍትሔ እርምጃዎች

 5. -Nµ‰Â dµ¥ gÖN

 6. ¥-”lÃ

1 . መግቢያ

በአሁኑ ወቅት ሙስና ከዓለማችን ዋነኛ ችግሮች አንዱ መሆኑ ግንዛቤ እያገኘ መጥቷል፡፡ በተለይ ደግሞ የአፍሪካን ኢኮኖሚ ለማሳደግና ዲሞክራሲያዊ ሥርዓትን ለመገንባት በሚደረገው ጥረት እያሳደረ ያለው ተፅዕኖ በቀላሉ የሚታይ አይደለም፡፡ የዓለም ሕብረተሰብም የችግሩን አስከፊነት በመገንዘብ ሙስናን እና ብልሹ አሠራርን ለመግታት የተቀናጀ ጥረት ማድረግ ከጀመረ ቆይቷል፡፡ የኢትዮጵያ መንግሥትም ሙስና በልማት እና በዲሞከራሲያዊ ሥርዓት ግንባታ ላይ የሚያሳድረውን አሉታዊ ተጽዕኖ በአግባቡ በመረዳት የዓለም ሕብረተሰብ ችግሩን ለመከላከል በሚያደርገው የተቀናጀ ጥረት ውስጥ የሚያደርገው ተሳትፎ ትኩረት የሚሰጠው ነው፡፡ የፌደራል የሥነምግባር እና የፀረ-ሙስና ኮሚሽን በግንቦት ወር 1993 ዓ.ም እንዲቋቋም የተደረገውም ከዚህ መሠረተ ሀሳብ በመነሳት ነው፡፡ ኮሚሽኑም በአዋጅ ከተቋቋመ ወዲህ በአገር ውስጥም ሆነ በውጪ ከሚገኙ አጋር ድርጅቶች ጋር በመተባበር በአገር ውስጥ የሚካሄደውን የፀረ-ሙስና ትግል እየመራ ይገኛል፡፡

በአገራችን ሙስናን ለመዋጋት ስለሚደረጉት እንቅስቃሴዎች ባለድርሻ አካላትና አጋር ድርጅቶች ግንዛቤ ሊኖራቸው እንደሚገባ የኮሚሽኑ እምነት በመሆኑ ባለፉት አምስት ዓመታት ዓመታዊ የሥራ እንቅስቃሴውን የሚገልፅ ሪፖርት በአማርኛና በእንግሊዝኛ ቋንቋዎች በማዘጋጀት ለሕብረተሰቡ እያሰራጨ አንባቢዎች ስለኮሚሽኑ በቂ ግንዛቤ እንዲኖራቸው የበኩሉን ጥረት ሲያደርግ ቆይቷል፡፡ ይህ የኮሚሽኑ የ1998 በጀት ዓመት የሥራ ክንውን ሪፖርትም በኮሚሽኑ ሥር የተዋቀሩትን የሁሉንም መምሪያዎች፣ አገልግሎቶች እና ጽ/ቤቶች የሥራ እንቅስቃሴ በማካተት ሕብረተሰቡን እና በፀረ-ሙስና ትግሉ የአገሪቱን አጋር አካላት ስለኮሚሽኑ ዓመታዊ ተግባራዊ እንቅስቃሴ ለማሳወቅ ተዘጋጅቶ የቀረበ ነው፡፡ ሪፖርቱ በኮሚሽኑ የሥራ እንቅስቃሴ ላይ ጥናት ለማድረግ ለሚፈልጉ ሁሉ ጠቅለል ያለ መረጃ እንደሚሰጥ የሚታመን ሲሆን ሁሉም የኮሚሽኑ መምሪያዎች፣  አገልግሎቶች  እና ጽ/ቤቶች  ያከናወናቸውን  ዋና ዋና ተግባራት በማጠቃለልና የኮሚሽኑም ሠራተኞች በረቂቅ ሰነዱ ላይ ተወያይተው ያጐለበቱትን መረጃ መሠረት በማድረግ የተዘጋጀ መሆኑን አንባቢዎች እንዲገነዘቡት እንወዳለን፡፡

ሙስናን መከላከል የሚቻለው በፀረ-ሙስና ትግሉ የሚመለከታቸው አካላት በቅንጅት ሲንቀሳቀሱ እንደሆነ ኮሚሽኑ ያምናል፡፡ በዚህ መሠረት በ1998 በጀት ዓመት የሲቪል ማህበረሰቡ፣ የኃይማኖት ድርጅቶች፣ የሙያ ማህበራት፣ የክልል መንግሥታት፣ የመንግሥት መ/ቤቶችና ድርጅቶች፣ መገናኛ ብዙኃን እና ሌሎችም ጉዳዩ የሚመለከታቸው ወገኖች ሙስናን ለመዋጋት ተሳትፎ እንዲያደርጉ ኮሚሽኑ የተቻለውን ሁሉ ጥረት አድርጓል፡፡

2. የተከናወኑ ግቦች እና ዋና ዋና ተግባራት

2.1 የሥነምግባር ትምሀርትን ማስፋፋት

yØd‰L y|nMGÆR X yir(ÑS ÷¸>N SlÑS gÖ©!nT y?Zb# N”t ?l! XNÄ!gÖlBT b¥St¥R X mLµM |nMGÆR b?ZB xgLGlÖT X bHBrtsb# WS_ XNÄ!SÍÍ b¥DrG ÑSÂN BL¹# x\‰RN lmêUT b¸ÃdRgW XNQS”s@ bbjT ›mt$ bRµ¬ tGƉTN xkÂW•LÝÝ

bz!H m\rT bxÄ!S xbÆ X bz#¶Ãê k45 m¼b@èC ltWÈ-# 4288 \‰t®C y|nMGÆR yir(ÑS TMHRT yts- s!çN½ kxÄ!S xbÆ W+ dGä k29 m|¶Ã b@èC yL¥T DRJèC ltWÈ-# 41;6 \‰t®C tmúúY YzT ÃlW TMHRT ts_aLÝÝ bt=¥¶M l686 yxÄ!S xbÆ X l15; yDÊÄê ±l!S ÷¸>N xƧT bDM„ l836 y±l!S xƧT TMHRT ts_aLÝÝ

btmúúY h#n@¬ l4212 yxRÆ MN+½ yÆHRÄR½ ygÖNdR½ yxĥ yhé¥Ã †n!vRStEãC tm‰qE t¥¶ãC TMHRT ts_aLÝÝ bl@§ bk#L bxÄ!S xbÆ z#¶Ã b¸gß# T¼b@èC 4;; l¸çn# y|nMGÆR KbB xƧT y|nMGÆR xm‰RN l¥gÖLbT y¸rÄ xWd_ÂT tµ£Ä*LÝÝ

bbjT ›mt$ 8; l¸çn# yKLL TMHRT b!é `§ðãC½ ltÙÄ" TMHRT t-¶ãC½ lT¼b@T R:ún(mMH‰N lKbB t-¶ãC ›m¬êE s@¸ÂR l¥zUjT btdrgW XNQS”s@ s@¸Â„ y¸Ãtk#RÆcWN R:îC bmMr_ bz!h# §Y ÆlÑÃãC XNÄ!zU° b¥DrG½ ßé±²L b¥zUjT xSf§g!WN QDm h#n@¬ b¥-ÂqQ 111 ÃHL tú¬ðãC btgß#bT ›m¬êE s@¸Â„ tµ£Ä*LÝÝ

y|nMGÆR KbÆT ktÌÌÑÆcW T¼b@èC dGä |L- §LwsÇ 55 y|nMGÆR m÷NñC |L- yts- s!çN bz!h# §Y Ãt÷r ¶±RTM tzUJaLÝÝ

y`Y¥ñT DRJèC b|nMGÆR TMHRT §Y çcWN túTæ l¥-ÂkR y¸rÄ s@¸ÂR l¥µÿD btdrgW _rT XÃNÄNÇ y`Y¥ñT DRJT xND y|nMGÆR TMHRT ÷¸t& bmMr_ l÷¸>n# µS¬wq b“§ s@¸ÂR l¥µÿD XNQS”s@ãC Yjm‰l# y¸L SMMnT §Y tdRî ynbr b!çNM kxND y`Y¥ñT DRJT bStqR l@lÖc$ ÷¸t&WN bwQt$ xÌq$mW S§§S¬wq$ s@¸Â„ l!µÿD xLÒlMÝÝ

b1998 bjT ›mT by„B ›mt$ y¸zU° x‰T y|nMGÆR m}/@èCN l¥útM l¥s‰=T b¬qdW m\rT by„B ›mt$ y÷¸>n# «|nMGÆR´ m{/@èC =r¬WN ƹnû ¥t¸Ã b@èC x¥µ"nT ?Tm¬cW t-ÂÌL¿ SR+¬cWM Ñl# bÑl# tkÂW•LÝÝ

bt=¥¶M x‰T Bé¹éCN X x‰T b‰¶ wrqèCN l¥útM l¥s‰=T btdrgW _rT x‰t$ Bé¹éC y¸zU°ÆcWN R:îC bmMr_½ {h#æc$N b¥zUjT½ yTyƽ yxRTåT yHTmT |‰ãCN b¥kÂwN ?Tmt$ bx¹ÂðW ¥t¸Ã b@T x¥µ"nT tkÂW•LÝÝ

btmúúYM 12 yt&l@v!™N 12 yÊD× xÅ+R S±èCN l¥zUjT xyR §Y l¥êL btdrgW XNQS”s@ x¹Âð DRJèC y¸ÃmÈ*cWN yS±T SK¶ßèC ymgMgM½ kxStyyT UR ymmlS tStµKlW ym-# S±èC lxyR Bq$ mçÂcWN y¥rUg_ tGÆRM tkÂW•LÝÝ yS±èc$N ßéÄK>N ùnfW DRJT lqrÉW k÷¸>n# y-yqWN TBBR XNÄ!Ãg" h#n@¬ãC ytmÒc$ s!çN lxyR ZG° yçn#TN 12 S±èC bmrkB½ yg!z@ \l@Ä b¥zUjT kx!T×ùà t&l@v!™N DRJT UR SMMnT bmfiM h#l#M S±èC xyR §Y XNÄ!Wl# tdRÙLÝÝ

bt=¥¶M wQ¬êEnT çcW 12 yÊD× 12 yt&l@v!™N drQ S±èCN l¥zUjT xyR §Y l¥êL ÷¸>n# ÆdrgW _rT½ 12 yÊD× S±T SK¶ßèCN bmÚF lßéÄK>N ZG° XNÄ!çn# b¥DrG S±èc$ bxyR §Y XNÄ!Wl# tdRÙLÝÝ yt&l@v!™N drQ S±èCN btmlkt l12 S±èC y¸çn# wQ¬êE R:îC by„B ›mt$ tmR-W bR:îC §Y {h#æC tzUJtêLÝÝ yxRTåT X y¥SfqD |‰M tµ£ì lßéÄK>N ZG° XNÄ!çn# tdRÙLÝÝ xMST yt&l@v!™N S±T SK¶ßèC lx!T×ùà t&l@v!™N DRJT yt§k# s!çN bDRJt$ bmgßTM bßéÄK>N |‰W §Y KTTL b¥DrG ƒST S±èC bxyR §Y XNÄ!Wl# SMMnT §Y tdRú*LÝÝ

bUz@È y¸w-# {h#æCN by„B ›mt$ mjm¶Ã y¥qD R:îCN ymMr-# tGÆR kmµÿÇM bt=¥¶ btmr-# R:îC §Y {h#æCN b¥zUjT½ yxRTåT X y¥SidQ |‰ bmS‰T lHTmTM ZG° b¥DrG½ xSf§g! yWL yG™ h#n@¬ b¸mlktW xµL XNÄ!fiM ¥S¬wš b¥QrB KTTL tdRÙLÝÝ YHN tkTlÖM {h#æc$ lx!T×ùà ßÊS DRJT Xyt§k# bxÄ!S zmN Uz@È «|nMGÆR´ xMD §Y k/Ml@ 1¼97 XSk _R 3;¼98 ÆlW g!z@ WS_ byúMNt$ 31 g!z@ X xMST yXNGl!Z¾ {h#æC XNÄ!¬tÑ lNÆB XNÄ!bq$ tdRÙLÝÝ

ktlÆ ymNG|T X yGL mg¾ Bz#`N l¸m-# ymr© _Ãq&ãC X bX‰SM tnú>nT btlÆ wQèC X mNgìC 51 g!z@ mGlÅ mr© ts_aLÝÝ

÷¸>n# ktlÆ DRJèC½ GlsïC X msL tÌ¥T y¸qRb# ymr© _Ãq&ãCN l¥StÂgD ÆdrgW _rT k866 m¼b@èC½ DRJèC GlsïC lqrb# L† L† ymr© _Ãq&ãC bðT lðT GNß#nT X bb@tmÚHFTM +MR mr© ts_aLÝÝ

y±StR ZGJT SR+TN btmlktM «ÑSÂN lmêUT xlMxqF _rT´½  «ÑS kHZB :Y¬ xYswRM´  X  «yÑS wNjlÖCN   Y-q$Ñ´ y¸l# ƒST ±StéC ¬TmW l¸mlk¬cW yHBrtsB KFlÖC ts‰+têLÝÝ

bl@§ bk#L lL† L† yHBrtsB KFlÖC ¥St¥¶ÃnT y¸ÃglGl# b|nMGÆR  bÑS  {Ns /úïC §Y Ãt÷„ 2; wQ¬êE R:îC tmR-W {h#æC tzUJtêLÝÝ

bbjT ›mt$ Tk#rt$N bêÂnT b÷¸>n# XNQS”s@ §Y Ãdrg l÷¸>n# \‰t®C mr© y¸s_ wR¦êE yWS_ HTmT l¥zUjT btdrgW XNQS”s@ kn/s@ wR 1997 ›.M jMé «ÙÄCN´ b¸L R:S HTmt$ 11 g!z@ tzUJè l÷¸>n# \‰t®C lNÆB bQaLÝÝ

btlÆ KLlÖC y¸gß# yT¼b@T y|nMGÆR KbÆTN l¥-ÂkR ÷¸>n# ÆlW ›§¥ m\rT btmr-# x‰T KLlÖC b¸gß# 1;; T¼b@èC y|nMGÆR KbÆTN XNQS”s@ lmgMgM y¸rÇ QDm h#n@¬ãCN b¥à§T lGMg¥W y¸rÄ ßé±²L XNÄ!h#M lGMg¥W tS¥¸ yçn# ymr© msBsb!à mú¶ÃãC ktzU° b“§ kxÄ!S xbÆ W+ mSK bmWÈT mr©ãCN y¥sÆsB |‰ b¥kÂwN ¶±Rt$ t-ÂQé qRÆ*LÝÝ

y1¾ dr© ymjm¶Ã XRkN y|nMGÆR |nz@U |R›t TMHRT tgb!nT  (Relevance) yxq‰rB zÁãC TKkl¾nT bxÄ!S xbÆ bÂÑÂnT b¸mr-# 4; bT¼b@èC GMg¥ l¥µÿD QDm ZGJT tdRÙLÝÝ bz!H m\rT |R›t TMHRt$N lmgMgM y¸rÄ ßé±²L y¥zUjT  ÂÑ T¼b@èCN ymMr_ |‰ tsRaLÝÝ XNÄ!h#M btmr-# TMHRT b@èC mr©ãC tsBSbW ¶±RT tzUJaLÝÝ l|nMGÆR m÷NñC yMKR xgLGlÖT lmS-T ÷¸>n# ÆdrgW XNQS”s@ l267 y|nMGÆR m÷NñC 616 g!z@ bSLK bGNÆR yMKR xgLGlÖT ts_aLÝÝ b66 y|nMGÆR mk¬tà KFlÖC bmgßTM g#B"T tdRÙLÝÝ bg#B"t$M kym¼b@èc$ `§ðãC y|nMGÆR m÷NñC UR WYYT ytµÿd s!çN¿ bxNÄND yGNß#nT CGéC z#¶Ã ynb„ xlmGÆÆèCN lmQrFM tC§*LÝÝ y|nMGÆR TMHRT b¥SÍÍT rgD ÷¸>n# bmdb¾nT k¸Ãµ£ÄcW mR/(GBéC bt=¥¶ TMHRt$N l?Brtsb# l¥St§lF y¸rÇ xUȸãCN bm-qM y¸ÃdRgW XNQS”s@ t-”> nWÝÝ kXnz!H WS_ ›lM xqF yir(ÑS qN HÄR 3; qN 1998 ›.M s!kbR bx!T×ùà t&l@v!™N bx!T×ùà ÊÄ!× ÑSÂN lmk§kL -”¸ yçn# mL:KèCN l¥St§lF ytdrgW _rT Yg"b¬LÝÝ

b:lt$ ÷¸>n# ytmr-# mL:KèCN l?Brtsb# l¥St§lF Bé¹éC½ ±StéCN½ m{/@èCN X kb›l# xkÆbR UR tÃÙnT çcWN }h#æC b¥s‰=T ?Brtsb# yÑSÂN xSkðnT XNÄ!gznB y¸rÇ mL:KèCN l¥St§lF _rT tdrÙLÝÝ kz!H UR btÃÃz :lt$N xSmLKè ytzUjW ;Wd_ÂT ÑSÂN bmêUT z#¶Ã ytzU° _¬êE {h#æC yqrb#bT WYYèC ytStÂgÇbT mDrK bmçn# bxgR xqF dr© l¸µÿdW yir(ÑS TGL y‰s# xStê{å XNd¸ñrW Y¬mÂLÝÝ

÷¸>n# y‰s#N Dr(g{ |‰ §Y l¥êL ê&B p&J  (Web page) Ä!²YN ytdrg s!çN Dr(g[# b÷¸>n# ¥n@JmNT tgMGä bts-W xStÃyT y¥ššÃ húB m\rT s!StÑ XNÄ!StµkL tdRÙLÝÝ bz!H m\rT kx!T×ùà t&l@÷Ñn!k@>N ÷R±Ê>N UR WL bmfrM Dr (g[# www.feac.gov.et. b¸L xD‰š tkFè b|‰ §Y XNÄ!WL ytdrg s!çN bbjT ›mt$ mr©ãCN wQ¬êE z@ÂãCN b¥SgÆT tgLU×C Sl÷¸>n# m\r¬êE mr© y¸Ãgß#bT h#n@¬ tmÒCaLÝÝ bz!H m\rT bt-qsW g#z@ 7; ÃHL z@ÂãC 5 {h#æC bDr(g[# §Y t+nW lxNÆb!ÃN XNÄ!dRs# tdRÙLÝÝ

  2.2 የሙስና መከላከልና ምርምርን በተመለከተ የተከናወኑ ተግባራት

ኮሚሽኑ ሙስናን እና ብልሹ አሠራርን በመከላከል ዘርፍ የተለያዩ ተግባራትን አከናውኗል፡፡  በዚህ መሠረት በ1997  በጀት  ዓመት ጥናታቸው በከፊል በተጠናቀቁ 5 መ/ቤቶች የአሠራር ሥርዓት ላይ የተቋማቱ ኃላፊዎች በተገኙበት አውደጥናት /ውይይት በማካሄድ ከዚህ የተገኘውን ውጤት መሠረት በማድረግ የትግበራ ማሳሰቢያ ለየድርጅቶቹ ተልኳል፡፡

እነዚህም የኢትዮጵያ የጥራትና የደረጃዎች ባለሥልጣን፣ የኢትዮጵያ ፖስታ አገልግሎት ድርጅት፣ የፋርሚድ፣ የአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ እና የኢትዮጵያ ግብርና ምርምር ድርጅት ናቸው፡፡

በሌላ በኩል በ1997 በጀት ዓመት ጥናታቸው ተጀምሮ ያልተጠናቀቀ የአምስት መ/ቤቶችን የአሠራር ሥርዓት ጥናት ለማጠናቀቅ በተደረገው እንቅስቃሴ የኢትዮጵያ መድን ድርጅት የአሠራር ሥርዓት ጥናት ረቂቅ ሪፖርት ተዘጋጅቶ ከድርጅቱ ኃላፊዎች ጋር ውይይት ተካሂዷል፡፡

የመጨረሻው ሪፖርትም ለድርጅቱ ተልኮ የተገኘውን ምላሽ መሠረት በማድረግ ከሥራ አመራሩ ጋር በጥናቱ ዙሪያ ውይይት ተካሂዶ የትግበራ ማሳሰቢያ ተልኳል፡፡

የኢትዮጵያ አየር መንገድን የአሠራር ሥርዓት ጥናት መረጃ በማሰባሰብ ረቂቅ ሪፖርት ተዘጋጅቶ በኮሚሽኑ ገምጋሚ ኮሚቴ ተገምግሟል፡፡ ሪፖርቱም ኮሚቴው በሰጠው አስተያየት መሠረት ተስተካክሎ ለኮሚሽኑ የበላይ አካላት ቀርቧል፡፡

የግብርና ምርት አቅራቢዎች ድርጅት የአሠራር ሥርዓት ጥናት ረቂቅ ሪፖርት ተዘጋጅቶ በገምጋሚ ኮሚቴ ተገምግሟል፤ በተሰጠውም አስተያየት መሠረት ተስተካክሎ ለድርጅቱ የመጨረሻ ለአስተያየት ተልኳል፡፡

በተመሳሳይም የፌደራል ትራንስፖርት ባለሥልጣንን የአሠራር ሥርዓት ጥናት በተመለከተ መረጃ የማሰባሰቡ እና የትንተና ሥራ ተከናውኖ ረቂቅ ሪፖርቱ ተዘጋጅቷል፤ የተዘጋጀውንም ረቂቅ የጥናት ሪፖርት ለመ/ቤቱ ለመላክ አስተያየት የተሰጠባቸው ጉዳዮች እየተስተካከሉ የሚገኙ ሲሆን የአዲስ አበባ ትራንስፖርት ቅርንጫፍ መ/ቤት ዝርዝር ጥናትም በመካሄድ ላይ ነው፡፡

ከዚህ ጐን ለጐን በጤና ጥበቃ ማኒስቴር ለተጀመረው የአሠራር ሥርዓት ጥናት የሚረዳ መረጃ የማሰባሰብ ሥራ ከተጠናቀቀ በኋላ ረቂቅ ሪፖርት ተዘጋጅቶ በገምጋሚ ኮሚቴ ታይቷል፡፡ የጥናት ሪፖርቱም ተጠናቆ ለአስተያየት ለሚኒስቴር መ/ቤቱ ተልኳል፡፡

በበጀት ዓመቱ በቋሚነት ወይም በዙር የአሠራር ሥርዓታቸው ከሙስና እና ከብልሹ አሠራር ነፃ መሆኑን ለማረጋገጥ ክትትል ሊደረግባቸው ከሚገቡ መንግሥታዊ ተቋማት መካከል የአሠራር ሥርዓት ጥናት ለማካሄድ በተደረገው እንቅስቃሴ፡-

·        በኢትዮጵያ ጉምሩክ ባለሥልጣን ስር በሚገኘው የኢትዮጵያ አየር መንገድ ቦሌ ጉምሩክ ቅርንጫፍ የገቢ መንገደኞች የፍተሻ ሥርዓት ላይ ጥናት ተካሂዶ የጥናቱ እና የግምገማው ሪፖርት ለባለስልጣኑ መ/ቤት ቀርቧል፤ በቀረጥ ነፃ መብት ላይም